
निम्नलिखित यौगिकों के अणुओं के अणु-भार तथा ग्राम अणुभार ज्ञात कीजिए।
(i) H₂O₂
(ii) CO₂
(iii) CO
(iv) HCl
(v) NH₃
(vi) CaO
(vii) CaCO₃
(viii) KCl
(ix) KClO₃
(x) H₂SO₄
(xi) HNO₃
(xii) NaOH
(xiii) ZnCO₃
(xiv) ZnO
(xv) MnO₂
(xvi) MnCl₂
(xvii) ZnSO₄
(xviii) NaCl
(xix) NaNO₃
(xx) AgCl
(xxi) AgNO₃
(xxii) CuO
(xxiii) Fe₂O₃
[परमाणु-भार H = 1, O = 16, C = 12, Cl = 35·5, N = 14, Ca = 40, K = 39,
S = 32, Na = 23, Zn = 65, Mn = 55, Ag = 107·87, Cu = 63·5, Fe = 56]
(i) H₂O₂
यहाँ H के परमाणुओं की संख्या = 2,
O के परमाणुओं की संख्या = 2,
अतः H₂O₂ का अणु-भार = 2 × H का परमाणु-भार + 2 × O का परमाणु-भार
= 2 × 1 + 2 × 16
= 2 + 32
= 34
∴ H₂O₂ का ग्राम अणु-भार = 34 g.
(ii) CO₂
यहाँ C के परमाणु = 1,
O के परमाणु = 2,
∴ CO₂ का अणु-भार = 1 × C का परमाणु-भार + 2 × O का परमाणु-भार
= 1 × 12 + 2 × 16
= 12 + 32
= 44
∴ CO₂ का ग्राम अणु-भार = 44 g.
(iii) CO
C के परमाणु = 1,
O के परमाणु = 1,
∴ CO का अणु-भार = 1 × C का परमाणु-भार + 1 × O का परमाणु-भार
= 1 × 12 + 1 × 16
= 12 + 16
= 28
∴ CO का ग्राम अणु-भार = 28 g.
(iv) HCl
H के परमाणु = 1,
Cl के परमाणु = 1,
∴ HCl का अणु-भार = 1 × H का परमाणु-भार + 1 × Cl का परमाणु-भार
= 1 × 1 + 1 × 35·5
= 1 + 35·5
= 36·5
∴ HCl का अणुभार =36.5
(v) NH₃
N के परमाणु = 1, H के परमाणु = 3
= (1 × 14) + (3 × 1)
= 14 + 3 = 17
∴ ग्राम अणु-भार = 17 g
(vi) CaO
Ca = 1, O = 1
= (1 × 40) + (1 × 16)
= 40 + 16 = 56
∴ ग्राम अणु-भार = 56 g
(vii) CaCO₃
Ca = 1, C = 1, O = 3
= (40) + (12) + (3 × 16)
= 40 + 12 + 48 = 100
∴ ग्राम अणु-भार = 100 g
(viii) KCl
K = 1, Cl = 1
= 39 + 35·5 = 74·5
∴ ग्राम अणु-भार = 74·5 g
(ix) KClO₃
K = 1, Cl = 1, O = 3
= 39 + 35·5 + (3 × 16)
= 39 + 35·5 + 48 = 122·5
∴ ग्राम अणु-भार = 122·5 g
(x) H₂SO₄
H = 2, S = 1, O = 4
= (2 × 1) + 32 + (4 × 16)
= 2 + 32 + 64 = 98
∴ ग्राम अणु-भार = 98 g
(xi) HNO₃
H = 1, N = 1, O = 3
= 1 + 14 + (3 × 16)
= 1 + 14 + 48 = 63
∴ ग्राम अणु-भार = 63 g
(xii) NaOH
Na = 1, O = 1, H = 1
= 23 + 16 + 1 = 40
∴ ग्राम अणु-भार = 40 g
(xiii) ZnCO₃
Zn = 1, C = 1, O = 3
= 65 + 12 + (3 × 16)
= 65 + 12 + 48 = 125
∴ ग्राम अणु-भार = 125 g
(xiv) ZnO
Zn = 1, O = 1
= 65 + 16 = 81
∴ ग्राम अणु-भार = 81 g
(xv) MnO₂
Mn = 1, O = 2
= 55 + (2 × 16)
= 55 + 32 = 87
∴ ग्राम अणु-भार = 87 g
(xvi) MnCl₂
Mn = 1, Cl = 2
= 55 + (2 × 35·5)
= 55 + 71 = 126
∴ ग्राम अणु-भार = 126 g
(xvii) ZnSO₄
Zn = 1, S = 1, O = 4
= 65 + 32 + (4 × 16)
= 65 + 32 + 64 = 161
∴ ग्राम अणु-भार = 161 g
(xviii) NaCl
Na = 1, Cl = 1
= 23 + 35·5 = 58·5
∴ ग्राम अणु-भार = 58·5 g
(xix) NaNO₃
Na = 1, N = 1, O = 3
= 23 + 14 + (3 × 16)
= 23 + 14 + 48 = 85
∴ ग्राम अणु-भार = 85 g
(xx) AgCl
Ag = 1, Cl = 1
= 107·87 + 35·5 = 143·37
∴ ग्राम अणु-भार = 143·37 g
(xxi) AgNO₃
Ag = 1, N = 1, O = 3
= 107·87 + 14 + 48 = 169·87
∴ ग्राम अणु-भार = 169·87 g
(xxii) CuO
Cu = 1, O = 1
= 63·5 + 16 = 79·5
∴ ग्राम अणु-भार = 79·5 g
(xxiii) Fe₂O₃
Fe = 2, O = 3
= (2 × 56) + (3 × 16)
= 112 + 48 = 160
∴ ग्राम अणु-भार = 160 g










